Smak na… Dania Jednogarnkowe (Grudzień, Tydzień 49)

Jednogarnkowe dania to kwintesencja europejskiej kuchni. Szczególnie na popularności zyskiwały i zyskują gdy jesień przynosi słotę. Wówczas trzeba dużo energii i ciepła na cały zimny dzień. Wszelkiego rodzaju Eintopfy, to jednak także wygoda. Tak jak ze robieniem zupy – wszystko wrzuca się do garnka i gotuje długo, aż smaki się zmacerują.

Gorące kociołki w największym stopniu kojarzą się z prostą kuchnią wiejską. Stąd mamy wszelkiego rodzaju bałkańskie potrawy typu Lonac – m.in. Lički Lonac, Bosanski Lonac i Gazdaricin Lonacfrancuskie potee (np. La Potee Lorraine i Potee Comtoise) czy w końcu angielskie Hotch-Potch oraz Lancashire Pot. We wszystkich przypadkach trzon nazwy (lonac, potee czy też pot) tłumaczy się jako garnek czy też kociołek.

Koncept ten przeniknął zresztą także do miast. Danie jednogarnkowe zawsze było kojarzone z czymś kompletnym, a przez to pożywnym, sycącym i bogatym. Dlatego jako najlepszą dietę dla własnych poddanych władcy promowali je na przestrzeni wieków: od Henryka IV Burbona czyli Dobrego Króla Henryka, który chciał aby każdy poddany mógł w niedzielę zjeść Poule au Pot, aż po Franza Josefa promującego pożywny wołowy Tafelspitz.

Europa nie ma zresztą monopolu na gorące kociołki. To także jeden z najpopularniejszych konceptów kulinarnych dalekiego wschodu, którego Suki – równie popularne w Japonii jak i Tajlandii – jest najbardziej znanym uosobieniem.

FavoriteLoading Dodaj do ulubionych

Smak na… Oliwki (Listopad, Tydzień 48)

Jesień to czas pierwszych zbiorów oliwek. Na pierwszy ogień idą te niedojrzałe, zielone – ich zbiory trwają od przełomu września i października, aż do połowy listopada. Wówczas owoce robią się już wyrośnięte i barwę zmieniają na czarną. Te strząsane z drzew (zbiory są robione ręcznie) będą aż do stycznia, lutego.

Jeden z najsłynniejszych oliwkowych przysmaków to prowansalska Tapenade. Pasta z oliwek używa nie tylko do smarowania grzanek, ale też jest dodawana do mięs, czy makaronów.

Dziś największy producent oliwek to jednak Hiszpania. Z południa kraju, z Andaluzji wywodzi się z kolei Pato a la Sevillana, prosty przepis na potrawkę z kaczki, której towarzyszą oliwki, owoce cytrusowe i sporo przypraw – pod tym względem widać wpływy orientalne.

Nic dziwnego, że w dość podobny sposób tunezyjscy Arabowie, historycznie mocno związani z półwyspem Iberyjskim, przygotowują cielęcy gulasz Zitounia.

FavoriteLoading Dodaj do ulubionych

Smak na… Dynię (Listopad, Tydzień 47)

Dynia wywodzi się z Ameryki Środkowej. Jest to jedno z najstarszych warzyw uprawianych przez amerykańskich Indian: jej nasiona odkryto w datowanych na 8.000 lat p.n.e. grobowcach zlokalizowanych na terenie Meksyku. Podobnie jak papryka także dynia zrobiła karierę na całym świecie.

W kuchni kluczową rolę odgrywają trzy odmiany: piżmowa popularna w krajach anglosaskich, olbrzymia dochodząca do monstrualnych rozmiarów, której rekordowa wagi sięgnęła 766 kg oraz najpopularniejsza dynia zwyczajna –  jej odmianą jest nie tylko np. dynia spaghetti, ale także cukinia oraz patison.

W Europie dynia najpopularniejsza jest na południu, we Włoszech, Hiszpanii i Portugalii – to stąd wywodzi się  zupa dyniowa Sopa de Moganga.

Nie mniejsze znaczenie ma zresztą na południowym wybrzeżu Morza Śródziemnego. Sporo dań można znaleźć np. w kuchni tunezyjskiej, tak jak przepis na Tbikha gdzie dusi się ją w towarzystwie innych warzyw.

Wraz z odkrywcami Meksyku, Hiszpanami dynia zawędrowała nie tylko do Europy, ale i na Daleki Wschód – obecna jest m.in. w kuchni ich dawnej kolonii Filipin, gdzie dusi się ją w mleku kokosowymGinataang Kalabasa.

FavoriteLoading Dodaj do ulubionych

Smak na… Szafran (Październik, Tydzień 42)

Jeśli chodzi o przyprawy to jesień należy przede wszystkim do Szafranu. Znamiona czyli pręciki wyrywane z pąków Krokusa uznawany są za najdroższą przyprawę świata (biorąc pod uwagę gramaturę). Historia szafranu prawdopodobnie sięga jeszcze Mezopotamii. Najpierw używany był przede wszystkim do barwienia materiałów – Fenicjanie farbowali nim welony młodych panien. Do Europy przywieźli go Arabowie w VIII wieku podbijając Hiszpanię. Francuzi poznali go jednak dopiero na wyprawach Krzyżowych, a na Bałkany trafił za pośrednictwem Turków. Z czasem znalazł zastosowanie w kuchni, ale także jako materiał do barwienia potraw – jego subtelnego smak mało kto doceniał.

Dziś szafran powszechnych jest w całym basenie Morza Śródziemnego.
Od zachodu, czyli Hiszpanii, gdzie barwi się nim Paelle i inne dania z ryżu, ale także potrawy mięsne: chociażby Pavo en Pepitoria potrawkę z indyka, które w naszych warunkach można zastępować kurczakiem – hiszpański indyk nie ma wiele wspólnego z odmianami przywiezionymi do nas zza oceanu i jest wielkości właśnie sporego kurczaka.

We Francji dodaje się go do sosów majonezowych takich jak Aioli czy Rouille, ale to przede wszystkim zasadniczy towarzysz słynnej marsylskiej zupy rybnej Bouillabaisse.

Jeszcze częściej po szafran sięgają Arabowie, którzy są jednymi z jego głównych dostawców na światowe rynki. W Afryce północnej jedną z najsłynniejszych potraw z jego dodatkiem jest duszona jagnięcina M’Chalouat, a daleko na wschodzie w Libanie to istotny dodatek do tutejszej wersji rosołu, czyli Shorbet al Dajaj.

FavoriteLoading Dodaj do ulubionych

Smak na… Jarmuż (Październik, Tydzień 41)

Jarmuż w największym stopniu kojarzy się ze zdrową, warzywną kuchnią europejskiego południa: typowe śródziemnomorskie potrawy to zupy, takie jak toskańska Ribollita, czy też greckie duszone warzywa Chortomageira.

A jednak to roślina pokrewna kapuście i chociaż do jadłospisu wprowadzili go starożytni, świetnie przyjęła się w środku i na północy Europy. Wszystko dlatego, że jarmuż to warzywo zimowe odporna na mrozy, a jego zbiory pełną parą ruszają właśnie dopiero teraz i trwają do początku przyszłego roku.
We włoskich alpejskich wioskach zimą staje się zresztą bazą dla Zuppa di Pane e Cavolo Nero, jednogarnkowego dania, które tradycyjnie gwarantowało energię na cały zimny dzień.

Także w Niemczech jarmuż najpopularniejszy był od wczesnej jesieni, aż do lutego:
Grünkohl mit Pinkel / Mettwurst czyli jarmuż z kiełbasą, był tradycyjną potrawą jak w Bremie serwowano na lutowej uroczystość odbywającej się na cześć  rybaków wracających na morskie łowiska.

Ciekawostką pozostaje za to fakt, że Francuzi niekiedy zamieniają kapustę właśnie na jarmuż w przepisie na miejscowe gołąbki Choux Farcis

FavoriteLoading Dodaj do ulubionych

Smak na… Jabłka (Październik, Tydzień 39)

Pierwsze wczesne odmiany jabłek pojawiły się jeszcze w lipcu, zbiory pełną parą ruszają jednak dopiero teraz. Polska to Europejski potentat jabłkowy (i to mimo suszy), nie mniej jest kilka krajów na starym kontynencie, które przykładają nie mniejszą wagę do swoich owoców. Szczególnie w kuchni.

Co może zaskakiwać numerem dwa w tej dziedzinie sadownictwa są Włochy. Tutaj jabłka zazwyczaj przygotowuje się z jasnym mięsem, a podstawowy ich towarzysz to kurczak. Pollo alla Mele to bardzo pojemne określenie odnoszące się do różnych receptur na kurczaka z jabłkami, czy to duszonych na patelni, czy też używanych jako farszu przy pieczeniu drobiu (tak jak w przepisie).

Znacznie bardziej niż Włochy z jabłkami kojarzy się Francja, a przede wszystkim Normandia (europejski numer 3 w uprawie jabłek). To stąd wywodzi się calvados i tu powstają lekkie cydry. W Normandii częściej niż surowe, jabłka jada się w słodkich ciastach oraz daniach obiadowych, takich jak chociażby Côte de Porc a la Normande. To kotleciki wieprzowe, które łączą wszystko co wywodzi się z normandzkich sadów – w sosie, który towarzyszy jabłkom i mięsu znajduje się zarówno calvadosa, jak i cydr.

Jeśli chodzi o ten ostatni napój to najbardziej popularny jest jednak na Wyspach Brytyjskich (a na mniejszą skalę także w kraju Basków). Angielski cydr towarzyszy też tutejszej zapiekance Pork and Apple Pie. To popularne na wyspach kruche ciasto, które w tym wypadku nadziewane wieprzowiną i jabłkami właśnie.

FavoriteLoading Dodaj do ulubionych

Smak na… Tortelli (Wrzesień, Tydzień 38)

Wbrew nazwie te typowe dla Emilii-Romagni pierożki Tortelli nie przypominają zwiniętych Tortellini. Tortelli to powszechne tu określenie wszelkiego rodzaju pierogów, które najczęściej są zresztą kwadratowe, tak jak ravioli. Odmiany Tortelli głównie różnią się używanym farszem – najbardziej znane to Tortelli Verdi ze szpinakiem oraz Tortelli d’Erbetta z ricottą oraz ziołami. Niekiedy charakterystyczny może być jednak także kształt – tak jest w przypadku zaplatanych Tortelli Piacentini, czy też zwijanych jak cukierek Tortelli Carmelle.

FavoriteLoading Dodaj do ulubionych

Smak na… Moule (Wrzesień, Tydzień 37)

Wrzesień na północy Europy oznaczna początek sezonu na Moule, w Polsce znane jako Omułki Jadalne. To jeden z najpopularniejszych rodzajów małży, zwykle właśnie z nimi utożsamiane. Największe europejskie hodowle omułków znajdują się na wielkich fermach leżących u wybrzeży holenderskiej Zelandii. Nie mniej tradycja ich przygotowywania i podawania przybyła tu z południa: Belgii i Francji. Francuzi łowią je zarówno w Normandii, Bretanii i Wandei, jak i po drugiej stronie kraju – w Morzu Śródziemnym, w Prowansji.

Te najpowszechniejsze, odławiane w Atlantyku (u wybrzeża Francji, Belgii i Holandii) są niezbyt duże. Francuzi określają je mianem Bouchot – to nazwa przypisana małżom hodowanym na linach rozpiętych na palach wbitych w morskie dno. Znacznie większe egzemplarze występują w Morzu Śródziemnym. Ich połów trwa od lipca do lutego. Popularne są nie tylko we Francji (w Prowansji) ale także we Włoszech – tutaj nazywane są Mitilo, ew. Cozza (raczej w środkowych Włoszech) oraz Muscolo i Peocio na Północy.

W Europie najpopularniejsze przepisy na omułki to belgijski Mosselen-Friet oraz prowansalskie Moules Marinieres. Włosi z Neapolu mają za to swoją Impepata di Cozze doprawiane papryczką peperoncino, a po drugiej stronie Adriatyku w Chorwacji jada się Skoljke na Buzaru, których sposób podania nie odbiega od tego z Belgii czy Francji.

FavoriteLoading Dodaj do ulubionych

Smak na… Meksykańskie Tortille (Wrzesień, Tydzień 36)

W meksykańskiej kuchni Tortilla pełni podobną rolę jak pita w kuchni wschodniej części Morza Śródziemnego. Ma bardzo uniwersalne zastosowanie. Używa się ją zarówno do zawijania różnego rodzaju dodatków, zapieka z nimi, a także jest podawana do dań tak jak np. pieczywo czy ryż.
Podpłomyki, czyli placuszki bez drożdży pieczone na rozgrzanej płycie, kamieniu czy popiele, były jednym z pierwszych ludzkich posiłków. Tak samo przygotowali je prekolumbijscy Indianie. Samą nazwę, zaczerpniętą od słowa torta czyli ciasto, nadali przybyli tu Hiszpanie – tortilla to po prostu małe ciastko(Hiszpanie mają swoją wersję tortilli, która sama bardziej przypomina ciasto, a bardziej nawet omlet).

Tradycyjnie meksykańska jest Tortilla Kukurydziana – nie robi się jej jednak z mąki kukurydzianej, ale tzw.masa harina czyli wysuszonej papki przygotowanej wcześniej z ziaren kukurydzy. I tak przygotowuje się ją do dziś. Ciasto z kukurydzy pozbawione glutenu nie jest sprężyste przez co łatwo je formować i to bez potrzeby wałka. W Meksyku kawałki ciasta po prostu rozpłaszcza się w specjalnej prasce, po czym smaży na żeliwnej patelni Comal. Brak glutenu ma też jednak swoje wady. Mało sprężyste ciasto łatwo się rwie co utrudnia jego przygotowanie (szczególnie gdy chce się zrobić cienkie placuszki), a gdy wystygnie dość szybko twardnieje (co widać w kukurydzianych chipsach).
Stąd łatwiejsze w użyciu są Tortille Pszenne. Już dawno wpisały się w meksykańską tradycję kulinarną, a szczególnie popularne są na północy kraju. Przez swą elastyczność dużo bardziej nadają się do potraw „zawijanych”.

Spośród nich najpopularniejsze są Burrito, Fajita, Enchilada, Quesadilla, Flautas oraz Chimichanga.
Tortilla kukurydziana najczęściej wykorzystywana jest do Tacosów (Taquitos) i Flautas, a także Sopes,Salbutes oraz Panuchos, gdzie placki są rodzajem foremki.
Płaskie tortille wykorzystuje się przy takich daniach jak Sinchronisada oraz Tostada.
Zastosowanie mają też pokruszone kawałki tortilli – tak jest np, w Chilaquiles.

Gotowe tortille bez trudu są dostępne w sklepach (przynajmniej pszenne) nie mniej można je przygotować w domu: zobacz przepis.

FavoriteLoading Dodaj do ulubionych

Smak na… Bakłażany (Wrzesień, Tydzień 35)

Bakłażan czy też Oberżyna to powszechne nazwy tzw. Psianki Podłużnej (łac. Solanum melongena). Jest to gatunek zaliczany do licznej rodziny psianek wywodzących się z Indii i Azji Południowo-wschodniej (psiankami są zresztą także pochodzące z Ameryki pomidory i ziemniaki). Oberżyna pochodzi z Indii i do Europy przybyła około XII – XIII wieku (w krajach Arabskich pojawiła się już we wczesnym średniowieczu). Szczególną popularność zdobyła w Grecji – tutejsza nazwa Melitzana (gr. μελιτζάνα) wywodzi się od włoskiego Malanzana – gdzie jest głównym składnikiem jednej z najpopularniejszych zapiekanek Moussaka. Za najlepsze uchodzą bakłażany hodowane w greckiej Tsakonii, a także Komotini (południowa Tracja).

Niemniej za bakłażanami przepadają mieszkający po sąsiedzku Turcy, którzy stosują jeszcze więcej sposobów na jego podania: słynny jest nadziewany i zapiekany bakłażan Karnıyarık, którego nazwę należy tłumaczyć jako rozpruty brzuch – ma to nawiązywać do przeciętego wzdłuż warzywa. W Europie jeszcze bardziej znany jest turecki Melitzanosalata czyli tzw. kawior z bakłażana – to tutejszy odpowiednik bliskowschodniego Baba Ghanoush.

Naturalny kolor oberżyny jest fioletowy, niekiedy ciemnobrązowy. Uprawia się już także owoce białe, zielone, żółte a także w kolorach będących melanżami tych barw. Bakłażan ma kształt wydłużony, rzadziej kulisty – te bardziej popularne są na Dalekim Wschodzie – takie odmiany jak Bakłażan Jabłkowy czy Groszkowy. Surowy bakłażan jest goryczkowaty za sprawą nieco toksycznej solaniny, dlatego przed smażeniem lub duszeniem plastry bakłażana soli się lub namacza w słonej wodzie – sól wchłania toksynę, ale także powoduje, że bakłażan w czasie smażenia wchłania mniej oleju. Botanicy od lat pracują jednak nad obniżenie poziomu trującej solaniny, więc kolejne warianty oberżyny są mniej gorzkie i coraz częściej rezygnuje się z ich zasalania.

Ta gorycz przez wiele lat powodowała, że Włosi uważali bakłażan za szkodliwy dla zdrowia i przyczynę debilizm. To przekonanie panowało głównie na północy. Na południu Włoch bakłażan zdobył bowiem bardzo znaczące miejsce w menu, m.in. za sprawą takich dań jak Melanzane alla Parmigiana.
Czytaj dalej →

FavoriteLoading Dodaj do ulubionych