Provatura
Provatura, znana też jako Provatura Romana (provaturą rzymską), to tradycyjny włoski ser z masy parzonej (pasta filata), związany przede wszystkim z Lacjum. Jest bliskim krewnym Mozzarelli i Provolone, a zależnie od miejsca i okresu nazwą tą określano sery z mleka bawolego albo krowiego.
Nazwa pochodzi od włoskiego provare – próbować. Chodzi o prova di filatura, czyli próbę rozciągliwości: serowar bierze kawałek skrzepu i sprawdza w gorącej wodzie, czy masa jest już ...
Tortelletti / Torteletti
Torltelletti, czasem zapisywane przez jedno "l" jako Torteletti, to małe pierożki z cienkiego ciasta, nadziewane mięsem, serami albo ziołami i gotowane w tłustym bulionie. W dziejach włoskiej pasta ripiena (czyli nadziewanego makaronu) stanowią ogniwo pośrednie, które uległo marginalizaji.
Sama nazwa Tortelletti to zdrobnienie od Tortelli, a te z kolei jest zdrobnieniem słowa torta. W średniowiecznej Italii Torta nie oznaczała jeszcze tortu, lecz całą kategorię potraw z ...
Tiella Barese / Riso, Patate e Cozze (Zapekianka z ryżem, ziemniakami i małżami)
Tiella Barese, znana też jako Riso, Patate e Cozze – ryż, ziemniaki i małże – to najsłynniejsza z zapiekanek przygotowywanych w glinianej Tielli i zarazem sztandarowe danie Bari. Podobnie jak m.in. Tiella di Pasta Calabrese, nazwę zawdzięcza naczyniu: wysokiemu, okrągłemu naczyniu z terakoty, w dialekcie barskim zwanemu Tied albo Tiedd, którego nazwa wywodzi się z łacińskiej tegella , czyli przykrywka od której wziął się także polski dekiel, ewentualnie z greckiego ...
Mezze Maniche / Manica di Frate
Mezze Maniche to krótki, żeberkowany makaron tubkowy z rodziny past suchych, w praktyce nieróżniący się od Rigatoni przyciętych na połowę długości. Tubki mierzą zwykle 2–2,5 cm długości przy średnicy 12–15 mm, mają prosto ścięte końce i podłużne żeberkowanie na całej powierzchni. Nazwa znaczy dosłownie „pół rękawa": manica to po włosku rękaw (z łacińskiego manica, od manus – ręka), a mezze – pół. Chodzi o podobieństwo krótkiej tubki do przyciętego ...
Pinsa Romana
Pinsa Romana to owalny, wysoko wyrośnięty placek z Rzymu, chrupiący na zewnątrz i lekki w środku, przez ostatnie lata robiący we włoskiej gastronomii zawrotną karierę jako „lepsza, lżejsza pizza". Ma przy tym historię, jakiej pozazdrościłby jej niejeden produkt regionalny: sięgającą starożytnego Rzymu, potwierdzoną cytatem z Wergiliusza i porządną łacińską etymologią. Kłopot w tym, że tę historię wymyślono na początku XXI wieku – i przyznał to sam autor....
Polpettone (Włoski Klops)
Polpettone to po prostu „duży pulpet". Wywodzi się z tej samej rodziny co Polpette, ale jako większa i bardziej „reprezentacyjna" forma - włoski przyrostek -one to tzw. sufiks zgrubiający, który służy do tworzenia wyrazów oznaczających coś dużego. W tutejszej kuchni dla pulpecików jest więc tym samym co dla polskich klopsików znacznie większy klops, zwany też zresztą Pieczenią Rzymską. Zanim się pojawił, istniały rzymskie i średniowieczne formy mięsa ...
Capù / Nosècc (Lombardzkie gołąbki)
Capù - w różnych zapisach też Capu', Capunsei - to wiejskie gołąbki z liści kapusty z gór Lombardii – konkretnie z Val Seriana, Val Brembana (gdzie można je spotkać pod nazwą Nosècc) i Valle Camonica w okolicach Bergamo i Brescii – bliskie kuzynki piemonckich Caponèt, z którymi łączy je i idea „udawanego kapłona", i chłopskie, odpadkowe korzenie.
Nazwa ma podwójną, symboliczną warstwę. W dialekcie bergamskim capù znaczy kapłon (cappone) – kastrowany, ...
Caponèt / Pèss-Còj (Piemonckie gołąbki)
Caponèt - zwane też Capunet, Caponet, Capunit lub Pèss-Còj - to klasyczne piemonckie gołąbki z liści kapusty, zrodzone jako skrajnie „biedne" danie z resztek mięsa i chleba, które z czasem stało się kuchennym kultem regionu. Podobnie jak w przypadku gołąbków etymologia jest związana z ptactwem, ale całkiem innym i wynika z wyobraźni ludowej Piemontu: caponèt wywodzi się od cappone – kapłona, kastrowanego, tuczonego koguta, tradycyjnego symbolu dania luksusowego. ...
Spiedini / Spitini (Szaszłyki z roladek wołowych)
Spiedini (na Sycylii w formie dialektalnej Spitini) wyrastają z jednej z najstarszych technik kulinarnych – pieczenia nad ogniem na rożnie – ale we Włoszech przekształciły się w bardzo lokalne, często „biedne" dania: nadziewane roladki na patyku.
Już w Iliadzie pojawiają się opisy mięsa nadzianego na żelazne pręty i pieczonego nad węglami. Z czasem technika ta dotarła z świata greckiego do Italii – szczególnie przez Magna Graecia czyli południe Włoch – a w ...
Braciole (Zrazy duszone w pomidorach)
Braciole to pierwotnie „biedne" zrazy z południa Włoch – cienkie plastry mięsa zawijane z prostym farszem i długo duszone w sosie, które z czasem stały się klasykiem domowej kuchni Kampanii, Apulii i Sycylii. Są blisko spokrewnione z Involtini – to w zasadzie ta sama idea zawijanych zrazów, tyle że na południu Włoch noszą własną, regionalną nazwę. Chociaż podobne całkiem inna jest jednak ich geneza. Involtini w wolnym tłumaczeniu to zrazy zawijany, a samo słowo ...
