Pasta (Makaron włoski)

Wbrew pozorom
Makaron to ani
Włoski, ani nawet nie europejski wynalazek. Najstarsze kluski robione z
mąki pszennej zlokalizowano w
Chinach, a są datowane na 2 tys. lat przed naszą erą. Teorii na temat skąd w takim razie wziął się we Włoszech jest tyle ile regionów tego kraju. I tak Rzymianie są przekonani, że jadali go już cesarze, ale
Genueńczycy oraz
Wenecjanie obstają jednak przy tym, że przywędrował dopiero w średniowieczu ze wschodu. Tyle że mieszkańcy
Ligurii są pewni, że to oni kupuli go od krymskich
Tatarów, a Wenecjanie przywiezienie z Chin zawdzięczają słynnemu podróżnikowi
Marco Polo. O wschodzie wspominają też Sycylijczycy – ale według nich najpierw dotarł on na wyspę sprowadzony przez Arabów lub
Greków. Na to może wskazywać zresztą sama nazwa
pasta po łacinie oznaczająca „ciasto”, „masę” lub plastyczną „papkę”, ale wywodząca się od starożytnego, greckiego
pástē (
παστή), oznaczające mączną kaszę lub gęsty sos powstały z zasypania mąki płynem. Najbardziej dumną i idącą pod prąd teorię mają jednak
Neapolitańczycy, według których makaron to po prostu dzieło ich własnych kucharzy.
Tyle wersji historii ile miejsc pochodzenia oraz rodzajów, a tych jest około trzysta. Z grubsza królestwo włoskiego makaronu można jednak podzielić na dwa rodzaje – suszone i świeże:
- Pasta Secca – sprzedawany w sklepach makaron suszony o rozmaitych kształtach produkowany jest ze specjalnej, twardej odmiany pszenicy durum mielonej na grubą mąkę (grysik) zwaną semoliną. Przy wytwarzaniu ciasta zazwyczaj dodaje się do niej wyłącznie wody (patrz niżej - Pasta all’ouvo secca).
- Pasta Fresca / Pasta Fatta in Casa – makaron świeży lub inaczej produkowany w domu wytwarzany jest najczęściej ze zwykłej pszennej mąki tyle że dokładni oczyszczonej – najczęściej jest to Typ 00 (Tipo 00) - która gwarantuje ona delikatność ciasta lub semoliny (Pasta di Semola Fresca). Poza tym dodaje się sól oraz jajka i ewentualnie wodę. Stąd mamy do czynienia z:
- jajeczny Pasta all'Uovo gdzie obowiązuje generalna zasada, że na każde 100 gr mąki przypada 1 jajko. Niektórzy dodaje same białka, częściej jednak przeważają żółtka - często używa się proporcji 3 jajka + 1 żółtko zamiast 4 całych jajek na 400 gr mąki. Są też makarony w których używa się wyłącznie żółtek – tak robi się m.in. piemoncki Tajarin.
- w zależności od regionów jajka w różnym stopniu zastępuje się je jednak wodą. Niekiedy używa się też samą wodę - tak powstaje Pasta Acqua e Farina, gdzie obowiązuje generalna zasada 2:1, czyli na każde 100 gr mąki przypada 50 gr wody. Trzeba jednak brać pod uwagę, że semolina wchłania nieco mniej wody niż słabsza mąka Typu 00, dlatego przy mieszankach pszenna + semolina realne używa ok. 45–50 proc. wody (czyli na 200 gr mąki około 90 ml wody). Z kolei jeżeli używa się wyłącznie mąki Typ 00, często dodaje się nieco więcej wody - w proporcji ok. 50–55 proc. wody (np. 200 g mąki i 110 ml wody), zwłaszcza gdy woda jest gorąca.
Opisując historię włoskiego makaronu należy jeszcze zwrócić uwagę na ewolucję jego roli w kuchni. W dawnych traktatach kulinarnych, aż po wydane w
1570 roku najbardziej klasyczne
Opera dell’arte del Cucinare Bartotomego Scappi wczesne formy
maccheroni,
tagliatelle czy
lasagne bardzo często gotowano w tłustym, bogatym bulionie mięsnym (np. z
kapłona) i podawano z dużą ilością płynu. Makaron historycznie był traktowany głównie jako sycąca wkładka do zup czyli
Pasta in brodo. Odcedzanie makaronu z wody, aby potraktować go jako samodzielny nośnik dla bogatych, gęstych dodatków przyszło dopiero z czasem, a jedna z pierwszych receptur był zawarty w
XV-wiecznym podręczniku kucharskim
Libro de Arte Coquinaria Maestro Martino przepis na makron z
masłem (
al burro), który z czasem przekształcił się w to co znamy dziś pod jako
Fettuccine Alfredo.
Dla odróżnienia od
Pasta in brodo tego typu potrawy zostały określone jako
Pastasciutta, zapisywane również pasta asciutta, czyli dosłownie „suchy makaron” (wł. asciutto – suchy). W terminologii kulinarnej nie oznacza to jednak makaronu surowego w paczce, który jak wspomniano określa się jako
pasta secca („asciutto” odnosi się do braku wilgoci lub wody z zewnątrz czyli wysuszony, natomiast „secco” oznacza naturalny brak wody, wyschnięcie z braku nawodnienia). Taki makaron - może być to też
pasta fresca - po ugotowaniu we wrzątku zostaje
całkowicie odcedzony i wymieszany z sosem,
oliwą, masłem lub serem. Współcześnie to po prostu synonim standardowego włoskiego dania makaronowego podawanego na talerzu (jak
Spaghetti Carbonara czy
Penne all'Arrabbiata), stanowiącego fundament włoskiego pierwszego dania (
primo piatto).
...