Olomoucké Syrečky / Olomoucké Tvarůžky
Olomoucké tvarůžky czy też Olomoucké syrečky to czeski, a właściwie morawski ser twarogowy (rodzaj kwargla) produkowany już od XV wieku w okolicach Ołomuńca - tradycyjnie właśnie na targu w stolicy północnych Moraw był sprzedawany i stąd wziął swoją nazwę. Od 1876 roku w miejscowości Loštice (na północny-zachód od Ołomuńca) jego regularną produkcję zaczął niejaki Josef Wessel, który szybko stał się jego największym producentem. W 1948 roku zakład ...
Sturm / Burčák
Austriacki Sturm, popularny w Czechach morawski Burčák czy też słowacki Burčiak, to po prostu na wpół sfermentowane wino. Zwykle robi się go z białego moszczu winnego i nie klaruje. To produkt sezonowy, podawany już od schyłku lata.
Knödel / Klöße / Knedlík / Knedle
Knedle, czyli niemieckie Knödel lub Klöße i czeskie Kndeliki, to jedno z najbardziej charakterystycznych dań kuchni środkowoeuropejskiej, głęboko zakorzenione w tradycji kulinarnej Niemiec i Austrii, skąd rozlało się na sąsiednie kuchnie – czeską, słowacką, polską, słoweńską i węgierską. W języku niemieckim funkcjonują pod dwiema nazwami. Kloß (liczba mnoga: Klöße) to określenie typowe dla północnych, środkowych i zachodnich Niemiec, wywodzące się od ...
Kulajda (Zupa grzybowa)
Kulajda nie jest typową
czeską zupa grzybową - tę rolę pełni
Houbova Polevka. Bardziej przypomina zresztą tutejszy żurek, zwany
Kyselo (do którego niekiedy także dodaje się grzyby). Jest gęsta i treściwa. Tradycyjnie Kulajde wiąże się z
Czechami Południowymi (ze stolicą w
Budziejowicach), ale popularna jest także na leżący na wschodzie
Morawach. Zwyczajowo przygotowuje się ją ze świeżo zebranych podgrzybków.
Kulajdę tradycyjnie podaje się z jajkami gotowanymi na twardo lub, co bardziej ekstrawaganckie, z jajkiem sadzonym.
...
Svíčková na Smetaně (Rumsztyk w śmietanie)
Czeska wołowina w śmietanie to danie najbliższe polskiej Sztufadzie. Również w
Svíčkovej na Smetaně kluczową sprawą jest nadziewanie wołowiny słoniną, co powoduje, że pomimo długiego duszenia jest ona bardzo soczysta. Choć teoretycznie jest to polędwica w śmietanie, to nie chodzi tu raczej o polędwicę właściwą czyli środkową część wołu. Czesi używają raczej „polędwicy” zadniej czyli
rumsztyku na której składa się część biodrowa i krzyżowa, a nawet ligawy. Co charakterystyczne tutaj dobór mięsa jest taki sam jak w
austriackim Tafelspitz.
Polędwicę w śmietanie podaje się z
Knedlikami, które doskonale chłoną sos.
...
Ovar
Ovar to czeskie jadło serwowane zwykle w czasie świniobicia. Wówczas mniej atrakcyjne resztki, które nie trafiały do kiełbas czy też salcesonu, takie jak świński ryj i głowizna, nóżki, ozór czy też podgardle, dokładnie czyszczono (usuwano szczecinę, myto etc.) i gotowano z dodatkiem przypraw. Dziś Ovar można dostać także w knajpach i restauracjach. Serwuje się go na gorąco z chrzanem i musztardą.
Španělský Ptáček (Zrazy zawijane, nadziewane)
Španělský Ptáček czyli
hiszpański ptaszek to dość specyficzna nazwa jak na
czeską potrawę. Idzie tu jednak o historyczną zaszłość. Dotyczy przełomu wieku XVI oraz XVII i panującego wówczas w Pradze cesarza
Rudolfa II Habsburga. Jego urodzona w Madrycie matka
Maria sprowadziła ze sobą na czeski dwór kucharzy z rodzimej Hiszpanii. Jedną z ich specjalności były zawijane zrazy
cielęce z nadzieniem. Od tego czasu nazwa Španělský Ptáček nieco się jednak zuniwersalizowała. Czeska pisarka zajmująca się kuchnią
Magdalena Dobromila Rettigová na początku XIX określał w ten sposób siekaną
wieprzowinę zawijaną w liście
kapusty - był to więc odpowiednik naszych gołąbków. Pół wieku później wskazywano już raczej na
wołowinę nadziewaną m.in.
sardelami. W XX wieku, już w czasach CSSR Španělský Ptáček stał się daniem wykwintnym, restauracyjnym, którego podstawę do dziś stanowi wołowina. Zawijane w nią jajko po przekrojeniu zrazu na pół i ułożeniu obu części obok siebie ma imitować ptasie oczy.
Španělský Ptáček zazwyczaj podaje się z
ryżem.
...
Valašská Kyselica (Wołoski kapuśniak)
Kyselica to rodzaj
czeskiego kapuśniaku, którego nie należy mylić z
Kyselo, czyli żurkiem. Przymiotnik
Valašská oznacza, że pochodzi z tzw.
Morawskiej Wołoszczyzny, krainy położonej przy granicy Czesko-Słowackiej, z Novým Jičínem jako głównym ośrodkiem. Od XIV wieku z za Karpat Południowych i Węgier zaczęli tu napływać emigranci z Wołoszczyzny. Mniejszość etniczna o mocno zarysowanej odrębności kulturowej, także w kuchni. Trudno jednak stwierdzić na ile Kyselica to ich oryginalny wkład do czeskiej kuchni, biorąc pod uwagę, że praktycznie taki sam kapuśniak, tyle że pod nazwą
Zelňačka lub
Zelnica znany jest w całych Czechach. Bardzo podobny przepis obowiązuje zresztą w Polsce.
...
Táborský Maňas (Kasza zapiekana z grzybami)
Tábor jest niedużym ale dość wyjątkowym
czeskim miastem. To właśnie tu znajdowała się kwatera
Taborytów, radykalnych Husytów przewodzonych przez Jana Žižka, czego pamiątką mają być kręte uliczki starówki, dobrane tak, aby łatwiej stawiać opór najazdom Utrakwistów. Z Taborem wiąż się jednak także jedna z bardziej tradycyjnych czeskich potraw -
Táborský maňas.
Maňas w staroczeskim oznaczał
posąg,
kukłę czy też
manekina, trudno doszukiwać się więc głębszego znaczenia etymologicznego. Jest to bowiem
kasza jęczmienna, zapiekana z suszonymi grzybami i
ziemniakami. W Czechach danie coraz rzadsze.
...
Topinki (Grzanki)
Topinka to po prostu grzanka - kawałek chleba mocno obsmażony w dużej ilości wytopionej słoniny lub na smalcu. Klasyczna czeska zakąska do piwa. Nie serwuje jej się jednak całkiem suatee. Najprostsza jest doprawiona np. czosnkiem. Czasem trafi się warzywo, np. pomidor, jajko, tatar etc. Znana są różne odmiany - m.in. Švejkovská Topinka z szynką, serem, kiszonymi ogórkami i jajkiem (chociaż to tylko nazwa marketingowa, nie ma więc ustalonego składu dodatków) lub Čertovo ...
