Boxty (Ziemniaczane placki / chleb)
Poza
Whiskey i
Guinnessem nie ma nic bardziej
irlandzkiego niż
ziemniaki. W Irlandii nie ma więc też bardziej tradycyjnego dania niż
Boxty, potrawy z ziemniaków przybierającej postać placków, chleba czy też
puddingu. Są dwie teorie na temat pochodzenia ich wspólnej nazwy. Najpopularniejsza etymologia wywodzi Boxty z irlandzkiego zwrotu
Arán Bocht Tí, czyli
chleb biednego domu. Podkreśla to funkcję dania jako podstawowego, sycącego jedzenia dla ubogich. Druga teoria nazwę wywodzi od celtyckiego słowa
Bacstai oznaczającego nadstawkę nad paleniskiem, na której przygotowywało się Boxty. Nawet chłopcom śpiewało się równie tradycyjną piosenkę która przekonuje, że jeśli nie będą jeść Boxty to nigdy nie staną się mężczyznami. To tradycja związana przede wszystkim z północnym i środkowym‑zachodem Irlandii, gdzie ziemniaki pojawiły się w
XVI wieku,
a w XVIII wieku stały się podstawą diety najuboższej ludności wiejskiej. Właśnie wtedy, pod koniec stulecia, w rolniczych społecznościach północnych
Midlands zaczęto przygotowywać proste placki z tartych i gotowanych ziemniaków, mąki i mlecznych dodatków – zalążek tego, co dziś nazywamy Boxty.
Była to potrawa ludzi o ograniczonych środkach: wykorzystywało tanie, łatwo dostępne składniki i pozwalało „przedłużyć” ziemniaki mąką i maślanką. Jednocześnie wymagało pewnego nakładu pracy (tarcie, odciskanie, formowanie), co sprzyjało temu, że z czasem zaczęto je też kojarzyć z okazjami bardziej odświętnymi. Często powtarza się mit, że boxty powstało podczas
Wielkiego Głodu ziemniaczanego
w latach 40. XIX wieku, z desperacji i konieczności maksymalnego wykorzystania uszkodzonych bulw. Badania kulinarne i historyczne pokazują jednak, że pierwsze pisemne wzmianki o Boxty pojawiają się już w
1828 roku w zbiorze opowiadań
Traits and Stories of the Irish Peasantry autorstwa
Williama Carltona, a więc na długo przed wielkim głodem.
W swojej koncepcji Boxty jest dość podobne nie tylko do
polskich placków ziemniaczanych czy też
czeskich Bramboraków, ale również do szwajcarskich
Rosti.
Poniżej przepisy zarówno na placki jak i na chleb ziemniaczany.
Boxty Pancakes (Placki ziemniaczane)
Składniki:
- pół kg
ziemniaków obranych
- 2 łyżki
mąki pszennej
- 1 łyżeczka proszku do pieczenia
- pół łyżeczki
soli
- 150 ml mleka
...
Lancashire z którego wywodzi się Golden Vegetable Soup znane jest z tego, że nie ma tu dobrych warunków dla uprawy warzyw owocowych, takich jak pomidory czy papryka. W hrabstwie leżącym w północno-zachodniej Anglii uprawia się więc przede wszystkim warzywa korzenne, wśród których najważniejsze są ziemniaki - niektórzy dopatrują w tym wpływów irlandzkich, chociaż plantacje te sięgają jeszcze XVII wieku. Z tego też względu najbardziej tradycyjna tutejsza zupa przypomina polską zupę jarzynową. Nazwę zawdzięcza użyciu kurkumy, która nadaje jej złocisto-żółtego koloru.
...
Ta zupa to tradycja w czystej postaci. Okres swojej chwały przeżywała w Anglii Wiktoriańskiej i Edwardiańskiej, ale miała istotne miejsce również w kuchni XX wieku. O jej statusie świadczyło, że Brown Windsor Soup była jedną z pozycji w menu filmowego "Hotelu Zacisze". Przez ponad sto lat zupa stanowiła także codzienne menu wagonów restauracyjnych w brytyjskiej kolei. Wszystko to trwało do lat 80-tych, kiedy modernizacja kuchni angielskiej odstawiła ją na boczny tor.
Brown Windsor Soup można podawać z ryżem lub kaszą, najlepiej jęczmienną.
...
To pure z rzepy i ziemniaków jest podstawowym szkockim dodatkiem do dań. Wywodzi się z Orkney, archipelagu wysp u północnych wybrzeży Szkocji, a najczęściej towarzyszy Oatcake, a przede wszystkim Haggis (szczególnie 25 stycznia, w tzw. Noc Burns’a upamiętniającą szkockiego wieszcza narodowego). Dziś Clapshot sprzedawany jest jako danie gotowe w szkockich supermarketach.
Domowe wykonanie jest jednak wyjątkowo proste.
...