Aquavit / Akevitt / Brennivin
O to kto jest autorem Aquavitu Szwedzi, Norwegowie oraz Duńczycy toczą wielowiekowy już spór. Z grubsza można uznać, iż jest to rodzaj skandynawskiej wódki ziołowej. Nazwa Aquavit wywodzi się od łacińskiego określenia wódki czyli aqua vitae (woda życia) od którego wzięła się też polska okowita. Nie znane jest jednak nie tylko miejsce, ale i czas jej powstania. Wiadomo jedynie, że pierwsze wzmianki pochodzą z roku 1531 z listu jaki Duńczyk Eske Bille, pan na zamku w ...
Inlagd Sill / Marineret Sild / Sursild
Szwedzki Inlagd Sill,
duński Marineret Sild, czy też
norweski Sursild to używane w
Skandynawii określenia odnoszące się do marynowanych
śledzi. Jada się je tu już od średniowiecza - zwykle dominowały na stole w czasie Wielkiego Postu, a także świąt takich jak Wielkanoc i Boże Narodzenie. Tradycyjnie serwuje się z żytnim chlebem i
ziemniakami. Metod marynowania jest ogromna ilość. Poniżej proporcje przypraw na klasyczne norweskie Sursild.
...
Kiper / Kipper
Kiper to rodzaj wędzonego śledzia. W odróżnieniu od Piklinga, który jest wędzony w całości, na gorąco, Kiper najpierw jest rozcinany wzdłuż, po czym zasalany lub peklowany, a na końcu wędzony na zimno (zwykle w dębowym dymie). Ten sposób konserwowania ryb praktykowano w Skandynawii już w średniowieczu. W krajach anglojęzycznych określenie Kippering odnosi się dziś nie tylko do wędzenia śledzi, ale także wszelkiego rodzaju mięsa.
W Wielkiej Brytanii tradycyjnie ...
Pikling / Böckling / Roget Sild
Pikling to wędzony na gorąco śledź (w odróżnieniu od Kipera) w Danii nazywany Roget Sild, w Szwecji Böckling, a w Norwegii Bøkling. Jest to metoda konserwacji mięsa używana w Skandynawii już od średniowiecza. Ryba najpierw kruszeje w solance, a później jest wędzona w temp. 60 - 80 st. C. w dymie z drzewa olchowego (niekiedy z dodatkiem jodły lub jałowca).
Lingonberry
Lingonberry to nazwa skandynawskich czerwonych borówek (tzw. borówka brusznica). W Europie znane są bardziej w postaci konfitury dodawanej do mięs takich jak np. Kottbulary, Kroppkakor, Pitepalt oraz Kåldolmar.
Leverpostej / Lifrarkæfa / Leverpostei / Leverpastej / Maksapasteija / Leverpastei
To popularna w Północnej Europie wersja pasztetu (Pâté) robiona z wątroby wieprzowej oraz słoniny. W połowie XIX wieku przepis na jego przygotowanie przywieźli do Danii Francuzi.
W zależności od kraju jego nazwa nieco się różni:
Dania – Leverpostej
Islandia – Lifrarkæfa
Norwegia – Leverpostei
Szwecja – Leverpastej
Finlandia – Maksapasteija
Holandia – Leverpastei
Kåldolmar / Kaalikääryleet (Gołąbki)
Szwedzkie Kåldolmar czy też
fińskie Kaalikääryleet to po prostu skandynawskie gołąbki. Na północ Europy przywędrowały ponoć wraz z królem Karolem XII, który po przegraniu pod Połtawą Wojny Północnej uciekł do
Turcji. Tam spędził dwa lata i powrócił z garścią Turków, którzy rozpowszechnili własną
Dolmę w nowej ojczyźnie. Zrobiła taką furorę, że
Cajsa Warg już w 1755 umieścił ten przepis w swojej słynnej książce kucharskiej.
Sposób ich przygotowania jest dość podobny do polskich gołąbków - w tym przypadku nie dusi się ich, ale zapieka.
...
Poronkäristys / Renskav (Steki z renifera)
Poronkäristys i
Renskav to
fińska oraz
szwedzka nazwa steków z renifera. Nie ma chyba bardziej charakterystycznej potrawy dla północnego regionu obu krajów, czyli
Laponii. Panujące tu mrozy zwykle powodował, że surowe mięso znajdowało się w stanie permanentnego zmrożenia. To nie tylko je konserwowało, ale także pozwalało na stosunkowo proste wykraiwanie dość cienkich steków. I takie właśnie były cięte - chociaż dziś nie jest to już obligo co widać na filmie poniżej. Tradycyjnie smaży się je na tłuszczu renifera, ale można go zastąpić
masłem lub
smalcem.
...
Kottbullar / Lihapullat / Kjøttkaker / Frykadele (Pulpety)
Znane ze sklepów IKEA pulpety we wszystkich krajach
nordyckich są do siebie podobne. Nie mniej każdy nadał im swoją nazwę – w
Finlandii są to
Lihapullat w
Szwecji Kottbullar, w
Danii Frykadelki, a w
Norwegii Kjøttkaker czyli
mięsna ciastka. Istnieją też różnice jeśli chodzi o stosowane mięso. W Finlandii dominuje
wołowina, podczas gdy w Norwegii i Szwecji mieszanka mięsa wołowo-
wieprzowego – niekiedy dodaje się też mięsa reniferów. Tymczasem Duńczycy znacznie bardziej są przywiązani do wieprzowiny. Poza tym swoje frykadelki nie formują w kulki, ale lekko rozpłaszczają. Szwedzkie puplety są za to najmniejsze, a w niektórych wersjach tej potrawy do masy dodaje się puree ziemniaczane.
Wszędzie pulpety serwuje się z
ziemniakami, sosem pieczeniowym typu
gravy oraz dżemem z borówek
...
Ärtsoppa (Zupa Grochowa)
Ärtsoppa to
skandynawska zupa
grochowa, dość podobna do tej którą robi się w Polsce. Tradycyjnie jadało się ją w czwartek wieczorem. Po pierwsze chodziło o to aby dobrze się najeść przed piątkowym postem. Pod drugie czwartkowe popołudnie służące miały wolne, a zupę mogły przygotować zawczasu. Poza tym groch to było jedzenie
Thora, starego boga wikingów, który jest patronem czwartku (od tego Thursday). Do tego kieliszek ciepłego ponczu, a na deser Plattar czyli placek z borówkami.
...
