Misticanza (zwana też Mesticanza lub Mistiganza) to nieco zmieniona forma słowa mescolanza czyli mieszanka. Nazwa pochodzi od czasownika mesticare, wywodzącego się z łaciny ludowej mixticare – intensywnej formy miscēre oznaczającej „mieszać”. Słowo to miało pierwotnie ogólne znaczenie mieszanki różnych elementów i było dobrze utrwalone w języku literackim już w XIII wieku – użył go w swoim wierszu poeta Bonagiunta Orbicciani.
W tym przypadku chodzi o mieszankę różnego rodzaju ziół i sałat rosnących powszechnie w Lacjum i całych środkowych Włoszech. W kontekście kulinarnym Misticanza od XIII wieku oznacza właśnie taką mieszankę dzikich i ogrodowych listków, których smak naturalnie zależy od pory roku – można ją spożywać od końca kwietnia do początku listopada, kiedy zioła są najbardziej delikatne i bujne. Była to spuścizna starożytnej przeszłości i odgrywała kluczową rolę w żywieniu uboższych klas społecznych, dla których stanowiła istotne źródło witamin i minerałów.
Jej obecny skład ustalił się w okolicach XVI wieku. Wówczas częstowali nią braciszkowie zakonni, chodzący po domach po jałmużnę – według tradycji zbierali dzikie zioła na okolicznych polach i oferowali je zazwyczaj w weekendy na miejskich targach. Wiele dawnych dzikich ziół zaczęto uprawiać w ogrodach klasztornych od XVIII wieku. Pisarz Bonaventura Tecchi wspominał o niej jako o „sałatce każdego miesiąca, którą lubią zakonnicy, bogatej w tysiąc zapachów i smaków”, a Giuseppe Gioacchino Belli, rzymski poeta, wzmiankował ją w swoich wierszach pod formą mistocanza.
W tradycji rzymskiej Misticanza nie jest właściwym daniem z określonymi składnikami i proporcjami, ale prostym „mieszańcem” sezonowych ziół i warzyw, uprawianych lub zbieranych w polach i lasach, łączonych na surowo. Co ciekawe, w XVI i XVII wieku misticanza była również gatunkiem muzycznym – rodzajem monofonicznego utworu charakteryzującego się mieszanką różnych tekstów i melodii o głównie ludowym pochodzeniu.
Misticanza nie jest specyficzna wyłącznie dla Lacjum – koncepcja mieszanki dzikich ziół była powszechna w całych środkowych Włoszech. W Ligurii podobną mieszankę wykorzystywano między innymi do farszu Pansotti alla Genovese– rodzaju dużych ravioli wypełnionych dzikimi ziołami.
Podobny zestaw sałat nazywany Mesclun można spotkać też w sąsiedniej Prowansji.
Składniki:
W skład Misticanzy wchodzą zioła i rośliny liściaste dość popularne, takie jak chociażby Rukola, Radichio, Rzeżucha czy też Sałata Masłowa, ale także te rzadziej dostępne, w tym: Sałata Łodygowa znana w Polsce jako Głąbik Krakowski, Portulaka, Rapunkuł, Babka pierzasta czy też Psiząb liliowy.
Przygotowanie:
Aby przygotować Misticanzę wszelkie dostępne z listków sałaty należy wymieszać i podlać oliwą zaprawioną octem balsamicznym, pieprzem oraz solą.
