Ketchup
Ketchup pierwotnie nie miał nic wspólnego z
pomidorami. Powstał w XVII w Chinach, kiedy o pomidorach tu nawet nie słyszano. Pierwotnie był rodzajem marynaty do ryb, a jego pierwsza nazwa to
Kôe-Chiap czy też
Kê-Chiap. Z Chin powędrował do Azji południowo-wschodniej i tu stał się wręcz uosobieniem sosów - w
Indonezji zwanych
Kecap/Ketjap. W tym rejonie (najprawdopodobniej w
Singapurze) został zauważony przez
Brytyjczyków, którzy przepis na sos zabrali najpierw do
Anglii, a później do kolonii amerykańskich. Wówczas też określili własną nazwę
Ketchup, ew.
Catchup.
Anglicy a także Amerykanie pierwsze własne sosy robili na bazie grzybów. Tak było do połowy XIX wieku, chociaż jeszcze XX wieczna definicja sosu obejmowała te składniki. Wówczas pierwsi domowi kucharze w USA zaczęli eksperymentować z pomidorami. Tradycję robienia go w tej wersji utrwalił jednak dopiero Henry John Heinz. To on w końcówce XIX wieku zdobył konsumentów sprzedając ketchup w przezroczystej butelce.
...
Jogurt
Jogurt to mleko, tyle że zaprawione bakteriami (łac.
Lactobacillus delbrueckii subsp.
bulgaricus oraz łac.
Streptococcus thermophilus), którym w cieple starczy parę godzin na przefermentowanie zawartych w płynie cukrów - glukozy, fruktozy i laktozy - na kwas mlekowy. Kto zrobił pierwszy jogurt nie jest jasne - stało się to najpewniej w neolicie, gdzieś w środkowej Azji. O tak zakwaszonym mleku w starożytności wspomina już Pliniusz Starszy opisując zwyczaje gastronomiczne barbarzyńców. Na szersze wody wypłynął jednak dopiero w późnym średniowieczu wraz ze wzrostem znaczenia
Turcji. Z języka tureckiego pochodzi zresztą słowo
Yoğurt i to właśnie im zawdzięczamy rozpowszechnienie go w Europie - najpierw w
Grecji i na
Bałkanach. Szczególnie znana jest historia
Isaac Carasso, Żyda z Salonik, który w 1912 roku wyemigrował do Barcelony i tu założył fabrykę jogurtu uznawanego już wówczas za bardzo zdrowe jedzenie. Produkt swój nazwał zdrobniałym imieniem swojego syna Daniela, które w katalońskim brzmiało
Danon. Później to właśnie
Daniel Carasso przeniósł biznes do Francji i tu zbudował ogromny międzynarodowy koncern spożywczy.
Znany jest też gęsty jogurt zwany
Labneh (a w Polsce
Jogurtem Bałkańskim lub
Greckim), który powstaje po odsączeniu nadmiaru płynu z gotowego już jogurtu.
...
Topinambur
Topinambur (łac.
Helianthus Tuberosus) w Polsce znany jest jako
Słonecznik Bulwiasty albo po prostu
Bulwa. To gatunek słonecznika, ale nie ceniony ze względu na
oleiste ziarna lecz bulwiaste korzenie. Jego historia i zastosowanie jest podobna do
ziemniaka. Także topinambur wywodzi się z Ameryki Północnej i był podobnie jadany przez tutejszych Indian. Do Europy trafił nawet jako pierwszy, ale już w XVIII wieku został zastąpiony przez bardziej pożywnego ziemniaka.
Topinambur wymaga długiego gotowania w czasie którego zyskuje sporo słodyczy (warzywo zawiera sporo fruktozy przez co jest polecane cukrzykom), a w smaku robi się podobny do
karczoch - w literaturze anglojęzycznej nazywany jest nawet
Jerozolimskim Karczochem (etymologia nie do końca jasna - wcześniej nazywany był
Karczochem Słonecznikowym).
W Badenii-Wirtenbergii z topinamburu robi się wódkę o tej samej nazwie co sama roślina.
Topinambur to warzywo bogate w potas.
...
Salsefia
Salsefia (łac. Tragopogon porrifolius) w Polsce ochrzczona została nazwą Koziobród Porolistny, co nawiązuje do jej długiego i włochatego korzenia - określenie salsefia odnosi się także do całej gatunku Tragopogon. To właśnie on jest główną jadalną częścią rośliny. Po ugotowaniu smak porównuje się do smaku ostrygi, dlatego też sama salsefia nazywana jest Warzywem Ostrygowym.
Roślina ta wywodzi się z basenu Morza Śródziemnego i tu najczęściej jadana. Przez wieki ...
Skorzonera / Czarna Salsefia
Skorzonera (łac.
Scorzonera hispanica) w Polsce nazywana jest
Wężymordem Czarny Korzeń. Przy pewnej dozie wyobraźni ukryte pod ziemią kłącza mogą przypominać węża - taki jest też źródłosłów nazwy systematycznej, w starofrancuskim
scorzon oznacza właśnie węża.
Skorzonera nazywana jest też
Czarną lub
Hiszpańską Salsefią jako że jest podobna do nieco krótszej i jaśniejszej
salsefii (czasem wręcz z nią utożsamiana). Jeśli chodzi o zastosowanie kulinarne, to równie blisko jej do
szparagów i to nie tylko ze względu na kształt. Ugotowana skorzonera ma równie łagodny smak oraz konsystencję. Jako warzywo korzenne nie posiada jednak charakterystycznych włókien - miąższ ma bardziej jednorodny. Podobnie za to się podaje - w towarzystwie
masła lub np. zapiekane pod
beszamel (można też zanurzać w cieście i smażyć w głębokim tłuszczu).
W alternatywnej nazwie ciekawy jest przydomek: hiszpańska. Wskazuje na to, że warzywo, które najprawdopodobniej wywodzi się z
Bliskiego Wschodu do Europy trafiło za pośrednictwem iberyjskich Arabów. Bardzo dobrze przyjęło się jednak nie tylko w na południu, ale także na zachodzie i w środku kontynentu.
...
Croquetas de Jamón (Krokieciki z szynką)
Croquetas czyli krokieciki to jedne z popularniejszych tapas jakie można spotkać w Hiszpanii. Kluczem do ich przygotowania jest
Panada, czyli rodzaj masy z której przygotowuje się Croquetas, smażone później na oliwie. Przypomina to nieco
włoską polentę, którą po zestaleniu też można obsmażać lub opiekać. W tym przypadku do masy dodaje się jednak coś na wzbogacenie smaku. Najpopularniejsza jest szynka dlatego najczęściej można spotkać
Croquetas de Jamón. Nie jest to jednak reguła, może być tez mięso z gotowania rosołu albo niedojedzonego obiadu, ryba, owoce morza, grzyby a nawet utraty ser czy jakieś warzywa i zioła. Zasada jest taka, że im rzadszą masę się uzyska i uda uformować, tym delikatniejsze będą krokieciki - i po tej właśnie konsystencji poznaje się wprawę kucharza przygotowującego Croquetas.
...
Gulai Bebek (Kaczka duszona po Sumatrzańsku)
Kaczki to wyjątkowo popularne ptactwo domowe hodowane w
Indonezji. Kiedyś do garnka trafiały tzw.
Malajka, dość pokaźnych rozmiarów (ok. 3 kg) daleka krewniaczka znanych nam kaczek, które dziś są już gatunkiem zagrożonym. Dlatego Indonezyjczycy sięgają po zwyczajne, sporo mniejsze kaczki. Poniższy przepis na
curry z kaczki
Gulai Bebek wywodzi się ze wschodniej Sumatry, czyli rejonu gdzie kiedyś występowały Malajki.
...
Jben
Jben to najpopularniejszy ser występujący w Afryce Północnej, od Maroka aż po Tunezji. Jest to ser biały i świeży. Nie ma jednego standardu jego przygotowania. Niektóre są solony inne doprawiane ziołami, masę mogą mieć zbitą lub dość luźną konsystencję. Różny jest także stopień jego wyschnięcia. Jben używany jest zarówno jako przekąska czy danie śniadaniowe, jak i np. do nadziewania.
Rigouta
Rigouta to tunezyjski ser, który zasadniczo jest odpowiednikiem włoskiej ricotty. Największym ośrodkiem jego produkcji jest rejon miasta Badża, na północy kraju. Arabowie do jej produkcji używają owczego mleka.
Chermoula (Pasta ziołowa)
Chermoula (czyt.
szermula) to używana w krajach Maghrebu pasta towarzysząca zwykle potrawom z ryb oraz owoców morza. Jej składniki są bardzo zróżnicowane bazą są jednak zioła takie jak liście
kolendry,
czosnek sok
cytrynowy,
oliwa,
kmin oraz
sól.
W
Maroko poza podstawowym kanonem składników istotnymi dodatkami jest m.in.
pietruszka oraz
chili. Podaje się ją do ryb w każdej postaci, nawet duszonych w
Tajine, a czasami także do
kurczaka. W
Algierii dominujący jest kmin, rzadziej
kminek, a serwuje się ją także do sałatek. W
Tunezji znana jest m.in. chremoula z miasta
Safakis, do którego używa się
rodzynek oraz
cebuli.
...
