Parfait
Parfait to słowo wieloznaczne. W dosłownym tłumaczeniu z francuskiego oznacza coś perfekcyjnego – i rzeczywiście nazwa pochodzi od łacińskiego perfectus, przez starofrancuskie parfit (XI wiek) oznaczające „ukończony, kompletny, gotowy". Najbardziej kojarzy się z lodowym deserem, odnosi się jednak także do rodzaju pasztetu przygotowywanego zwykle z kurzej wątróbki, choć może też być użyta wątroba gęsia – to tzw. Parfait de Foie Gras. Co istotne, nawet bardziej niż ...
Trąbiki / Bulot
Trąbiki Zwyczajne (łac. Buccinum undatum) to gatunek morskiego ślimaka. Występuje głównie w chłodnych wodach północnej części Atlantyku i jest stałym elementem menu po obu stronach oceanu - m.in. na Wyspach Brytyjskich i we Francji gdzie nazywane są Bulot. Trąbiki przygotowuje się podobnie jak inne ślimaki takie jak winniczki - przed gotowaniem lub smażeniem wyciąga się je z muszli (inaczej niż w przypadku mouli duszonych w skorupkach).
Terrine (Terrina)
Terrina pierwotnie nie była daniem, ale naczyniem, w którym powstawało. Zazwyczaj okrągłe, wytwarzane było z terakoty (we Francji: terre cuite) – czemu zawdzięcza nazwę, wywodzącą się od łacińskiego terrenus („zrobiony z ziemi, gliny"). Słowo terrine pojawiło się po raz pierwszy w źródłach pisanych już w 1412 roku, a co najmniej od 1684 roku zaczęło oznaczać również to, co w tym naczyniu ugotowano i podawano na zimno.
Ostatecznie nazwa przeszła na przygotowy...
Pâte Feuilletée / Ciasto Francuskie
Specyficzna struktura
Ciasta Francuskiego to efekt zagniatania z dodatkiem tłuszczu (zazwyczaj
masła), a później wielokrotnego składania i wałkowania. Dzięki temu po wypieczeniu ciasto się rozwarstwia i zyskuje lekką strukturę.
Jego geneza nie jest do końca znana, przypuszczalnie wywodzi się od
tureckiego filo. W Europie pojawiło się w średniowieczu, a przepis po raz pierwszy spisali
francuski kucharze używając określenia
Pâte Feuilletée czyli ciasto ptysiowe. W Polsce ciasto ptysiowe to jednak rodzaj ciasta parzonego, więc przyjęła się nazwa ciasto francuskie.
...
Casarecce
Casarecce to
makaron rodem z Sycylii. Tradycyjnie był produktem gospodarskim przygotowywanym kiedy trzeba było przygotować posiłek - stąd nazwa:
casereccio oznacza
domowej roboty. To makaron w kształcie niezbyt długich niedomkniętych rureczek (niekiedy w przekroju ma także literę S). Może być przy tym karbowany ewentualnie mieć odciśnięty wzór. Przygotowuje się go wciskając patyczek w krótki kawałek ciasta i lekko go dociskając (tak jak na filmie poniżej).
Włosi zwykle używają go do gęstych sosów - mogą być zarówno
pomidorowe, jak i śmietanowe (chociażby
Carbonara) - bo zawinięty kształt kluska dobrze je zatrzymuje.
...
Ketchup
Ketchup pierwotnie nie miał nic wspólnego z
pomidorami. Powstał w XVII w Chinach, kiedy o pomidorach tu nawet nie słyszano. Pierwotnie był rodzajem marynaty do ryb, a jego pierwsza nazwa to
Kôe-Chiap czy też
Kê-Chiap. Z Chin powędrował do Azji południowo-wschodniej i tu stał się wręcz uosobieniem sosów - w
Indonezji zwanych
Kecap/Ketjap. W tym rejonie (najprawdopodobniej w
Singapurze) został zauważony przez
Brytyjczyków, którzy przepis na sos zabrali najpierw do
Anglii, a później do kolonii amerykańskich. Wówczas też określili własną nazwę
Ketchup, ew.
Catchup.
Anglicy a także Amerykanie pierwsze własne sosy robili na bazie grzybów. Tak było do połowy XIX wieku, chociaż jeszcze XX wieczna definicja sosu obejmowała te składniki. Wówczas pierwsi domowi kucharze w USA zaczęli eksperymentować z pomidorami. Tradycję robienia go w tej wersji utrwalił jednak dopiero Henry John Heinz. To on w końcówce XIX wieku zdobył konsumentów sprzedając ketchup w przezroczystej butelce.
...
Jogurt
Jogurt to mleko, tyle że zaprawione bakteriami (łac.
Lactobacillus delbrueckii subsp.
bulgaricus oraz łac.
Streptococcus thermophilus), którym w cieple starczy parę godzin na przefermentowanie zawartych w płynie cukrów - glukozy, fruktozy i laktozy - na kwas mlekowy. Kto zrobił pierwszy jogurt nie jest jasne - stało się to najpewniej w neolicie, gdzieś w środkowej Azji. O tak zakwaszonym mleku w starożytności wspomina już Pliniusz Starszy opisując zwyczaje gastronomiczne barbarzyńców. Na szersze wody wypłynął jednak dopiero w późnym średniowieczu wraz ze wzrostem znaczenia
Turcji. Z języka tureckiego pochodzi zresztą słowo
Yoğurt i to właśnie im zawdzięczamy rozpowszechnienie go w Europie - najpierw w
Grecji i na
Bałkanach. Szczególnie znana jest historia
Isaac Carasso, Żyda z Salonik, który w 1912 roku wyemigrował do Barcelony i tu założył fabrykę jogurtu uznawanego już wówczas za bardzo zdrowe jedzenie. Produkt swój nazwał zdrobniałym imieniem swojego syna Daniela, które w katalońskim brzmiało
Danon. Później to właśnie
Daniel Carasso przeniósł biznes do Francji i tu zbudował ogromny międzynarodowy koncern spożywczy.
Znany jest też gęsty jogurt zwany
Labneh (a w Polsce
Jogurtem Bałkańskim lub
Greckim), który powstaje po odsączeniu nadmiaru płynu z gotowego już jogurtu.
...
Topinambur
Topinambur (łac.
Helianthus Tuberosus) w Polsce znany jest jako
Słonecznik Bulwiasty albo po prostu
Bulwa. To gatunek słonecznika, ale nie ceniony ze względu na
oleiste ziarna lecz bulwiaste korzenie. Jego historia i zastosowanie jest podobna do
ziemniaka. Także topinambur wywodzi się z Ameryki Północnej i był podobnie jadany przez tutejszych Indian. Do Europy trafił nawet jako pierwszy, ale już w XVIII wieku został zastąpiony przez bardziej pożywnego ziemniaka.
Topinambur wymaga długiego gotowania w czasie którego zyskuje sporo słodyczy (warzywo zawiera sporo fruktozy przez co jest polecane cukrzykom), a w smaku robi się podobny do
karczoch - w literaturze anglojęzycznej nazywany jest nawet
Jerozolimskim Karczochem (etymologia nie do końca jasna - wcześniej nazywany był
Karczochem Słonecznikowym).
W Badenii-Wirtenbergii z topinamburu robi się wódkę o tej samej nazwie co sama roślina.
Topinambur to warzywo bogate w potas.
...
Salsefia
Salsefia (łac. Tragopogon porrifolius) w Polsce ochrzczona została nazwą Koziobród Porolistny, co nawiązuje do jej długiego i włochatego korzenia - określenie salsefia odnosi się także do całej gatunku Tragopogon. To właśnie on jest główną jadalną częścią rośliny. Po ugotowaniu smak porównuje się do smaku ostrygi, dlatego też sama salsefia nazywana jest Warzywem Ostrygowym.
Roślina ta wywodzi się z basenu Morza Śródziemnego i tu najczęściej jadana. Przez wieki ...
Skorzonera / Czarna Salsefia
Skorzonera (łac.
Scorzonera hispanica) w Polsce nazywana jest
Wężymordem Czarny Korzeń. Przy pewnej dozie wyobraźni ukryte pod ziemią kłącza mogą przypominać węża - taki jest też źródłosłów nazwy systematycznej, w starofrancuskim
scorzon oznacza właśnie węża.
Skorzonera nazywana jest też
Czarną lub
Hiszpańską Salsefią jako że jest podobna do nieco krótszej i jaśniejszej
salsefii (czasem wręcz z nią utożsamiana). Jeśli chodzi o zastosowanie kulinarne, to równie blisko jej do
szparagów i to nie tylko ze względu na kształt. Ugotowana skorzonera ma równie łagodny smak oraz konsystencję. Jako warzywo korzenne nie posiada jednak charakterystycznych włókien - miąższ ma bardziej jednorodny. Podobnie za to się podaje - w towarzystwie
masła lub np. zapiekane pod
beszamel (można też zanurzać w cieście i smażyć w głębokim tłuszczu).
W alternatywnej nazwie ciekawy jest przydomek: hiszpańska. Wskazuje na to, że warzywo, które najprawdopodobniej wywodzi się z
Bliskiego Wschodu do Europy trafiło za pośrednictwem iberyjskich Arabów. Bardzo dobrze przyjęło się jednak nie tylko w na południu, ale także na zachodzie i w środku kontynentu.
...
