Bruschetta to danie typowo rzymskie, o czym świadczy jego nazwa – bruscare w stołecznym dialekcie znaczy tyle co opiekanie nad żarem. Inni Włosi miewali zresztą na nie własne określenia: amerykański dziennikarz i pisarz kulinarny Waverley Root odnotował w 1971 roku, że poza Rzymem bywała nazywana Schiena d’Asino – dosłownie „grzbiet osła” (nazwa pochodzi od charakterystycznego kształtu tradycyjnego włoskiego chleba używanego do bruschetty, a termin „a schiena d’asino” we włoskim jest używany do opisania rzeczy o kształcie wygięty wypukle ku górze, z łagodnym spadkiem w kierunku boków – jak grzbiet osła).
Korzeni Bruschetty szukać można już w starożytnej Republice Rzymskiej, gdzie rolnicy i producenci oliwy opiekali kawałki chleba nad ogniem i skrapiali je świeżo wytłoczoną oliwą, aby sprawdzić jej jakość. Bruschetta narodziła się więc jako narzędzie degustacji, dopiero później stając się pełnoprawnym daniem. Jako potrawa cucina povera służyła przede wszystkim chłopom do zużycia czerstwego chleba – opiekali go nad żarem, nacierali czosnkiem, podlewali oliwą i doprawiali solą oraz pieprzem, aby przywrócić mu smak i sprawić, by wytrzymał jeszcze dłużej.
Wypestkowane i posiekane pomidory w przepisie tym pojawiły się nieco później – jako owoc pochodzący z Ameryki Południowej, przez długi czas nie był powszechnie spożywany we Włoszech. Z czasem Bruschetti stały się coraz bardziej bogate w dodatki – zarówno warzywa, wędliny, jak i sery. Były również inspiracją do podobnych dań tworzonych w innych regionach Włoch, takich jak Fettunta z Toskanii – gdzie czerstwy, pozbawiony soli chleb toskański skrapiano przede wszystkim oliwą i solą – czy abruzyjska grzanka z Ventriciną.
Dotąd zresztą nie ustalono jednoznacznie, z którego regionu ostatecznie pochodzi koncept przybranych dodatkami grzanek – spór toczy się między Toskanią, Lacjum, Apulią i Kalabria, co dobrze świadczy o tym, jak bardzo jest zakorzeniona w całej kulturze kulinarnej środkowych i południowych Włoch. We Włoszech 2 lutego obchodzony jest nawet Narodowy Dzień Bruschetty (Giornata Nazionale della Bruschetta).
Składniki: ciabatta, przekrojony ząbek czosnku, oliwa oraz pomidory wypestkowane i pokrojone w kostkę (jeśli nie pozbawi się ich wodnistych gniazd nasiennych namoknie cała grzanka).
Sposób przygotowania: Podsmażoną na patelni lub opieczoną w tosterze kromkę ciabatty należy natrzeć czosnkiem podlać oliwą i obłożyć pomidorami. Na koniec doprawić solą i pieprzem.
