Anyżek
Anyżek czyli polski Biedrzeniec Anyż (łac. Pimpinella anisum) prawdopodobnie wywodzi się z Persji. Jego nazwa pochodzi jednak od greckiego anision co znaczy powodować wyrzut - starożytni stosowali go jako panaceum na wzdęcia. Jadano go także jako afrodyzjak i dla odświeżenia oddechu. Arabowi do dziś spożywają go aby uśmierzyć pragnienie, a w połączeniu z Lukrecją ma oczyszczać płuca i pozwalać pozbyć się zadyszki.
Anyżek uprawia się przede wszystkim ze względu na ...
Neem / Miodla Indyjska
Neem w Polsce znana jako Miodla Indyjska (łac. Azadirachta indica, syn. Melia azadirachta L.) to drzewo wywodzące się Indii. Jadalne są nieco gorzkawe młode pędy i kwiaty. W Indiach robi się z nich zupę Veppampu Rasam. W Birmie gotuje się z pastą tamaryndową dla zabicie goryczkowatego smaku – miodla jest ceniona jak źródło protein – a w Wietnamie dodaje się do sałatki Gỏi Sầu Dâu.
Nazewnictwo:
Tajlandia – Sadao
Laos – Kadao
Birma – Tamar
Wietnam – ...
Koper Ogrodowy / Koperek
Koper Ogrodowy (łac.
Anethum graveolens) uprawiany był już w Babilonie. Karierę zrobił szybko we wschodniej części Morza Śródziemnego, gdzie używany był nawet jako środek płatniczy i dość szybko dotarł do Rzymu – tutaj serwowano go gladiatorom jako środek pobudzający. Dobrze przyjął się także w Polsce – zachwycał się nim Mikołaj Rej, który dodawał go do wszystkiego, nawet ćwikły – oraz w krajach
nordyckich, gdzie jest jednym z najważniejszych ziół – dodaje się go m.in. do ryb (
Gravlax i
Sill Dill to najbardziej znane zestawy), a także np. Raków i jest bazą sosu koperkowego. Orzeźwiający aromat ziela koprowego karierę zrobił nie tylko na zachodzie – popularny jest w
Turcji (tutaj też stanowi istotny element sosu:
Cacik), nawet w Azji Południowowschodniej, szczególnie w Laosie gdzie zastępuje m.in.
kolendrę – Tajowie nazywają go zresztą
Phak Chi Lao czyli
laotańską kolendrą.
Poza liśćmi cenione są także ziarna, w smaku przypominają
kminek z lekkim aromatem
anyżu. W Europie stosuje się je do marynat. Cenione są także w Indiach.
Zobacz:
Koper Włoski
...
Fenkuł / Koper Włoski
Fenkuł, czyli
Koper Włoski (po włosku
Finocchio – łac.
Foeniculum vulgare) to roślina z rodziny selerowatych o bardzo charakterystycznym
Anyżkowym aromacie i smaku. Wywodzi się z basenu Morza Śródziemnego i jak sama nazwa wskazuje szczególnie popularny jest we
Włoszech - etymologii należy szukać w zdrobnieniu łacińskiego
foenu oznaczającym
siano (chodzi o wygląd cienkich listków). Na południu półwyspu Apenińskiego rośnie dziko, a w regionach
Toskanii i
Emilli-Romagna uprawia się go bardziej systematycznie. Jest to zarówno zioło – nasiona, listki i łodygi - jak i warzywo. Bulwy jada się podobnie jak
kapustę, nasionami doprawia m.in. charakterystyczną toskańską kiełbasę
Finocchiona.
Fenkuł bardzo lubiany jest także w Grecji, gdzie również bardzo ceniony jest anyżkowy smak – patrz:
Ouzo. Nazywany jest tu
Marathos ze względu na to, że uprawiany jest przede wszystkim w okolicach
Maratonu. Używali go już starożytni jako lek na kaszel (ma dużo witaminy C), a także dla poprawienia wzroku oraz bóle reumatyczne.
Aromat fenkuła przypadł do gustu jednak nie tylko Europejczykom (do sałatek często używają go nawet Niemcy). Powszechnie uprawiany jest w całej Azji szczególnie w basenie Morza Śródziemnego. W
Libanie dodaje się go do omletu
Ijjeh, a
Tunezyjczycy z fenkuła przygotowują m.in. lekką sałatkę
Salata al-Bisbas oraz
Farfoucha Couscous. Jego popularność sięga nawet dalekiego wschodu: ziarna używane są w
Tajlandii (tutaj nazywa się
Yee Raa) oraz Chinach, gdzie dodaje się ich do przyprawy
Pięć Smaków.
Pokrewny Fenkułowi jest
Koper Ogrodowy, również wywodzący się z rodziny selerowatych.
...
Mantilida / Shungiku / Tong Hao
Ta roślina z rodziny astrowatych w Polsce znana jest jako
Złocień Wieńcowy ewentualnie
Złocień Zielony lub
Złocień Jadalny (łac.
Chrysanthemum coronarium). Wywodzi się z dalekiego wschodu i tam najczęściej używana jest jako przyprawa (chociaż jada się ją także w Europie). Ma niezbyt długie postrzępione liści - z wyglądu przypomina coś pomiędzy
Pietruszką, a
Mniszkiem. W zależności od kraju ma nieco inną nazwę:
- W Korei zwana jako Ssukgat
- W Japonii ma dwie nazwy Shungiku oraz Kikuna
- W Kantońskim znana jest jako Tong Hao i jada się ją przede wszystkim w Hong-Kongu oraz na Tajwanie gdzie dodaje się ją do omletu z ostrygami
- W Wietnamie także ma dwie nazwy Cải cúc oraz Tần ô
- Używana jest także na Krecie gdzie nazywa się Mantilida
...
Pachnotka / Shiso
W Polsce Pachnotka zwyczajna (łac. Perilla frutescens) znana jest przede wszystkim jako roślina ozdobna. Na dalekim wschodzie od dawna pozyskuje się z niej olej, a także wykorzystuje do przyprawiania potraw – liście mają smak pośredni pomiędzy miętą (niekiedy jabłkiem), a bazylią. Szczególnie popularna jest w Japoni gdzie nazywa się Shiso. Liście jej odmiany czerwonej Akajiso (łac. Perilla frutescens var. crispa f. purpurea) używane są do farbowania Umeboshi czyli ...
Epazote / Komosa Piżmowa
Komosa Piżmowa (łac. Dysphania ambrosioides), zwana także Komosą Meksykańską, w Polsce rośnie dziko i nie jest zbyt ceniona - pędy i owoce wytwarzają olejki eteryczne groźne dla zwierząt. Całkiem inaczej jest w ojczyźnie, czyli Meksyku, gdzie obowiązuje nazwa Epazote. Jada się jej liście, zarówno świeże jak i suszone. Epazote przeciwdziała wzdęciom (podobnie jak indyjska Asafetyda). Jest więc ważnym dodatkiem używanym w przygotowaniu roślin strączkowych – m.in. ...
Sasafras
Sasafras (łac. Sassafras officinalis) to drzewo pokrewne laurowi uprawiane jednak nie tylko dla liści ale również korzeni – szczególnie w Ameryce Północnej oraz na Dalekim Wschodzie. Po wysuszeniu z liści robi się popularny w kuchni Cajun proszek Filé – liście mają nieco cytrynowy aromat. Korzenie stosuje się za to m.in. w browarnictwie, jako korzenny dodatek do piwa (także jako dodatek do herbat).
Lukrecja
Lukrecja (łac. Glycyrrhiza glabra) wywodzi się z terenów dzisiejszej Libii skąd wywędrowała na północny wschód Azji (aż do Mongolii) oraz Europy Południowej. Jej nazwa wywodzi się od greckiego glukurrhiza co oznacza słodki korzeń. Lukrecję uprawia się bowiem dla korzenia zawierającego glicyryzynę, 40-krotnie słodszą od cukru. Stąd od wieków używana była do wyrobu słodyczy: przede wszystkim cukierków, ale także ciast (znane brytyjskie ciastka Pontefract Cakes) oraz ...
Pieprz Wodny / Rdest Ostrogorzki
Pieprz Wodny przez polskich botaników zwany
Rdestem Ostrogorzkim (łac.
Persicaria hydropiper syn. Polygonum hydropiper) to roślina pospolta. Jest traktowana jako trująca, szczególnie szkodliwa dla przewodu pokarmowego. W wielu krajach hoduje się ją jednak jako warzywo – tak jest np. w Japonii, gdzie m.in. dodaje się ją do Wasabi.
Podobny do
pieprzu smak roślina zawdzięcza Poligodialowi, związkowi chemicznemu obecnemu również w:
Pieprzu Tasmańskim,
Pieprzu Dorrigo,
Horopito,
Canelo i
Paracress.
...
