Szafran
Szafran, czyli znamiona (pręciki) wyrywane z pąków
Krokusa (łac.
Crocus sativum) uznawany jest za najdroższą przyprawę świata (biorąc pod uwagę gramaturę). Jego historia prawdopodobnie sięga jeszcze Mezopotamii. Najpierw używany był przede wszystkim do barwienia – Fenicjanie farbowali nim welony młodych panien. Do Europy przywieźli go Arabowie w VIII wieku podbijając Hiszpanię.
Francuzi poznali go jednak dopiero na wyprawach Krzyżowych, a na
Bałkany trafił za pośrednictwem
Turków.
Dziś najbardziej znaną potrawą farbowaną szafranem jest jednak
włoskie Risotto alla Milanese (trafia także do hiszpańskiej Paelli). Uniwersalność szafranu jest jednak dużo większa:
Szwedzi przygotowują ciasteczka szafranowe, trafia też do marsylskiej
Bouillabaisse, Hindusi dodają go Biryani, a Rosjanie do wielkanocnego Kuliczu.
Jako tańszy substytut od wieków stosuje się tzw.
Indyjski Szafran czyli
Kurkumę, tzw.
Szafran Łąkowy, a nawet
Nagietek.
...
Chrzan
Tarty korzeń
Chrzanu (łac.
Cochleaeia armoracia) do Europy sprowadzili ponoć germańscy najeźdźcy, którzy systematycznie wdzierali się w obrąb Cesarstwa Rzymskiego (wcześniej znany był jednak w Egipcie i Grecji). Do dziś jest zresztą specjalnością krajów północnych, które używają go jako dodatek do mięs, także po dodaniu
buraków (ćwikła). Jego użycie najczęściej wiąże się z chrześcijańską Wielkanocą oraz żydowski Pesah.
Japoński
Wasabi, także nazywany chrzanem, nie ma z nim wiele wspólnego.
...
Mak
Papaver somiferum, łacińska nazwa Maku, znaczy przynoszący sen. I takie też było pierwotne zastosowanie suszonych ziaren pozyskiwanych z główek czerwonych kwiatków. Tak działo się już w Egipcie i Persji. Abstrahując od swych psychoaktywnych właściwości mak znalazł także zastosowanie w kuchni. W Europie używa się go raczej do ciast, pieczywa i deserów, ale także tłoczy olej makowy. W Indiach mielonymi ziarnami przyprawia się jednak dania mięsne.
Jałowiec
Jagody
Jałowca (łac.
Juniperus communis) to specjalność krajów północy. W Holandii, Flandrii, a także Walonii oraz północnej
Francji od wieków używany jest do zaprawiania i produkcji alkoholi. Tak powstała Jenever czyli holenderska jałowcówka, podobna do niej francuska
Genièvre (a później także słowacka Borovicka). Jeszcze większą karierę zrobił jej spadkobierca gin, który dynastia Orańska spopularyzowała na
Wyspach Brytyjskich.
Owoce jałowca używane są także do przygotowania jedzenia. W kuchni polskiej tradycyjnie używa się do dziczyzny. Francuzi z kolei dodają go do
Choucroute, czyli alzackiego bigosu.
Samych gałązek Jałowca używa się przy wędzeniu mięs oraz ryb.
Finowie doprawiają nim swoje piwo
Sahti.
...
Wanilia
Wanilia, a właściwie jej gatunek Wanilia Płaskolista (łac. Vanilla planifolia) to jedna ze zdobyczy amerykańskich kolonizatorów. Dla sztuki kulinarnej odkryli Totonakowie żyjący na terenie dzisiejszego Meksyku, którzy kwiatami wanilii płacili daniny swoim pogromcom, Aztekom (do dziś używa się go do tutejszego napoju Atole). Z tego też względu, gdy pojawił się Hernan Cortez również jego obdarowali wanilią. W ten sposób razem z kakao dotarła do Europy. Zachwytu nie ...
Tonka / Coumarou / Cumaru
Tonka (łac. Dipterix odorata) to ziarno Tonkowca wonnego, drzewa wywodzącego się z Gujany i Wenezueli (tutaj obowiązuje nazwa Coumarou). Owoce wielkości dużej śliwki o bardzo twardych łupinach najpierw zbiera się, a po tym suszy przez cały tok, aby ostatecznie móc dostać się do środka. W każdym z nich znajdują się dwa ziarna.
Tonka używa się w postaci naturalnej, albo po zmacerowaniu w rumie i wysuszeniu. Starte ziarno przypomina w zapachu wanilię (ma dość silną woń) ...
Kakao
Majowi nazywali je Tchocolatl, a Aztekowie Cachuatl. Stąd wzięły się dwie nazwy odnoszące się do produktu wytwarzanego z tej samej rośliny, przez botaników ochrzczonej mianem Kakao (łac. Theobroma cacao). Indianie Mezzoameryki ziarna Kakaowca rozgniatali i przygotowywali napój, niekiedy z dodatkiem chili (nie dodawali oczywiście mleka, którego nie znali, ale wodę) - w Meksyku klasycznym napojem tego rodzaju jest Champurrado . Do Europy trafiły w 1534 za sprawą Hernana ...
Tymianek Szerokolistny / Macierzanka Zwyczajna
Tymianek Szerokolistny (łac.
Thymus pulegioides) w Polsce znany jako
Macierzanka Zwyczajna, niekiedy jest mylony z
Tymiankiem Cytrynowym. Chodzi tu nieco cytrusowy zapach jaki mają jego silnie aromatyczne liście. Tymianek Szerokolistny podobny jest również do
Mięty Polej (łac. Mentha pulegium) – stąd jego łacińska nazwa Pulegioides. W kuchni używa się go jednak podobnie do
Tymianku Właściwego – stosowany jest raczej w krajach Śródziemnomorskich.
...
Tymianek Dziki
Tymianek Dziki to pojemna nazwa dla co najmniej kilku różnych gatunków. Jest wśród nich m.in.
Macierzanka Wczesna (łac.
Thymus praecox), ale także
Macierzanka Piaskowa (łac.
Thymus serpyllum), oraz
Thymus Drucei, opisywany już przez Szekspira i utożsamiany niekiedy z tzw.
Tymiankiem Wełnistym (łac.
Thymus pseudolanuginosus).
Wspólna nazwa wskazuje na silnie nieuprawną naturę ziół, występujących praktycznie w całej Europie. W przypadku Macierzanki Wczesnej mamy jednak do czynienia z rośliną, której aromat porównywany jest do
Oregano. Popularniejsza w Polsce Macierzanka Piaskowa z kolej bardziej przypomina
Tymianek Właściwy i tak jest stosowana.
Macierzanka Wszesna jest uznawana za gatunek zagrożony.
...
Tymianek Panoński / Stepowy
Tymianek Panoński (łac.
Thymus pannonicus) zwany w Polsce
Macierzanką Panońską, jak sama nazwa wskazuje wywodzi się z Panonii, leżącej w dzisiejszych Węgrzech,
Serbii oraz Rumunii. Serbowie z Wojewodiny (Banatu) jego nieco cytrynowy aromat używają do doprawiania napojów, a także dżemów i innych przetworów. W wielu krajach traktowany jest jednak jako roślina zagrożona, stąd jego użycie nie jest bardzo powszechne.
...
