Toskańskie Pinzimonio czy też jak to nazywają w Rzymie i całym Lacjum Cazzimperio (w innych dialektach też zalimperio lub cacimperio) to rodzaj „talerza świeżych warzyw”. Jest to niezwykle popularne danie zarówno w domach, jak i restauracjach. Paski młodych warzyw nie są tu łączone w rodzaj sałatki, ale ułożone obok siebie, tak aby każdy mógł po nie sięgać i po namoczeniu w oliwie zagryzać. W tym względzie bardzo przypomina piemoncką Bagna Caoda.
Tradycja maczania warzyw w sosie sięga renesansu, kiedy owoce i warzywa – wcześniej pełniące jedynie funkcję dekoracyjną na półmiskach – zaczęły być konsumowane przez maczanie w sosach towarzyszących daniom mięsnym. Z czasem oliwa z oliwek zastąpiła sosy mięsne, a surowe warzywa zyskały autonomię. Według tradycji danie sięga jednak jeszcze starożytnego Rzymu, gdzie cesarz Neron miał być jego wielkim miłośnikiem.
Termin pinzimonio to żartobliwe słowo złożone z pinzare („szczypać”) i matrimonio („małżeństwo”) – nazwa odnosi się do zwyczaju „szczypania” warzyw między dwoma palcami i „poślubiania” ich w sosie z oliwy, soli i pieprzu. Termin ten znany jest conajmniej od początku XIX wieku. Etymologia rzymskiego cazzimperio jest mniej jasna – najpowszechniejsza teoria wywodzi je od archaicznego cazza (narzędzie alchemików) oraz in pepe (od łacińskiego piper– pieprz), choć historyk Piero Camporese wiązał tę nazwę z rzekomymi właściwościami afrodyzjaków mieszanki oliwy, soli i pieprzu. Inna interpretacja sugeruje związek z Cacimperio – sosem pochodzącym z Romanii lub Toskanii na bazie startego sera (cacio), masła, ubitych żółtek jajek i mleka lub bulion, który w północnych Włoszech znany jest jako Fonduta (w dialekcie romagnolo można się natknąć też na określenie Cazzimpevar).
Do popularyzacji nazwy Cazzimperio przyczynił się rzymski poeta Giuseppe Gioachino Belli, który w sonecie z 1831 roku opisał przygotowanie sosu z soli, pieprzu i kilku kropli mocnej oliwy. Poeta Trilussa uczynił zaś słynną oberżę Cazzimperio, do której – według jego wiersza – incognito udał się generał wysłany przez cesarza Nerona, by zbadać nastroje swoich legionistów.
Składniki:
– Pokrojone w paski: seler naciowy, marchew, fenkuł, dymka, papryka, endywia i pokrojone na ćwiartki rzodkiewki
– Sos: oliwa extra virgine, sól i pieprz
Przygotowanie:
Warzywa ułożyć w misce lub na półmisku, a oliwę rozlać do małych miseczek (tak aby każdy miał do niej swobodny dostęp), posolić i popieprzyć. Dodać do tego świerzy chleb, najlepiej w typie toskańskiego Pana.
