Gołąbki to jedna z najbardziej tradycyjnych polskich potraw, która jednocześnie ma niezwykle odległe korzenie. Tkwią one bowiem gdzieś na Bliskim Wschodzie, gdzie jednym z najbardziej tradycyjnych dań jest Malfouf Mahshi. Niewykluczone, że to on właśnie jest pierwowzorem wszystkich „gołąbków”, które wrosły w tradycje kulinarne wielu krajów.
Stało się to za sprawą dawnego Imperium Osmańskiego, gdzie do dziś mamy wiele wariantów tzw. Yaprak czyli potraw zawijanych w liście – po turecku yaprak znaczy właśnie liść. Najbardziej znana jej wersja to Sarma. Najczęściej do zawijania używa się co prawda liści winogron, ale Turcy nie unikają też właśnie liści kapusty. Wszystko to należy do jeszcze szerszej kategorii Dolm, czyli wszelkich zawiniątek (także Sarm). To zresztą drugi z kluczowych tropów w poszukiwaniu źródeł Gołąbków, jego własne korzenie są jednak trudne do ustalenia i mogą sięgać nawet starożytności (zobacz opis).
Niemniej to właśnie te tureckie meze przedostały się do Europy. Od Grecji, przez Polskę, aż po Skandynawię. Po sąsiedzku na Peloponezie łatwo było wprowadzić ich tutejszą wersję: Lahanosarmades / Lahanodolmades. Na Bałkanach, a także na terenach obecnej Rumunii oraz Mołdawii pozostała się nazwa Sarma, ale dalej uległa już przekształceniu. Słowianie, którzy nie znajdowali się pod panowaniem imperium Tureckiego (czyli Zachodni i Wschodni) nadali im własną nazwę. Uznali, że zawiniątka z kapusty zwinięta w sosie przypominają ptaka w gnieździe, stąd wzięła się Polacy ochrzcili je mianem Gołąbki, Czeci Holubky, Ukraińcy Holubci etc.
Wszystkie te kraje miały nieustanny kontakty z kulturą Turecką. Jedna z wersji wskazuje jednak, że duży udział w tej dyfuzji kultury kulinarnej mieli migrujący z Bliskiego Wschodu Żydzi Aszkenazyjscy, którzy mają dość zbliżoną nazwą Holishkes. Przeciwnego zdania jest jednak żydowski historyk jedzenia Gil Marks. W wydanej w 2010 roku Encyclopedia of Jewish Food przekonuje, że potrawa ta w żydowskich Sztetlach w Europie Środkowo-Wschodniej pojawiła się w XVI wieku i została zapożyczona od słowiańskich sąsiadów, czy to Polaków czy Ukraińców. Ci z kolei mieli ją sobie przysposobić nie od Słowian Południowych, ale żyjących po sąsiedzku Tatarów Krymskich, którzy pozostawali pod silnym wpływem Turcji. Wersja ta byłaby więc bardzo podobna do historii pojawienia się w Polsce Szaszłyków.
Nawet ciekawsza jest jednak legenda związana z pojawieniem się Dolm na Północy Europy. Udział w niej ma zresztą Polak. Stanisław Poniatowski, ojciec naszego ostatniego króla, był generałem Szwedzkim i przyjacielem króla Karola XII. Po klęsce w bitwie nad Połtawą osobiście zorganizował ucieczkę rannego króla i wywiózł go do Turcji. I to właśnie Karolowi XII i trwającemu dwa lata pobytowi w Stambule przypisuje się późniejsze wprowadzenie gołąbków na szwedzkie stoły. Tutaj nazywają się Kåldolmar, który łączy turecką nazwę Dolma ze szwedzki Kål oznaczający kapustę – czyli dolmy z kapusty.
Północ nie jest jednak jedynym kierunkiem w którym zawędrowały gołąbki. Sporo popularność zdobyły także we Francji, gdzie mają różne regionalne wersje. Najpopularniejsze jest Choux Farcis wywodzące się z leżącego na wybrzeżu Atlantyku Poitou – Charentes. Jeszcze ciekawsza jest jednak historia pojawienia się ich w Ameryce Łacińskiego. Stało się to za sprawą migracji z Bliskiego Wschodu, która ruszyła w XIX wieku. Szukając lepszych życia w Nowym Świecie tutejsi mieszkańcy zabrali ze sobą swoje przepisy i zaadaptowali je na nowo. Tak było m.in. z Döner Kebabem, który świetnie przyjął się w Meksyku i zyskał ogromną popularność pod nazwą Al Pastor, ale także z Malfouf Mahshi. Gołąbki świetnie wpisały się w kuchnię Karaibską i jako Niño Envuelto stały się jednym z kluczowych dań kuchni Dominikany. To potwierdziło żywotność obu potraw, które należą do szerokiego katalogu Comfort Food.
