W uproszczeniu można uznać, że Frittata to włoski odpowiednik francuskiego omletu – włoskie friggere oznacza po prostu smażyć i początkowo nazwa frittata odnosiła się do wszelkiego rodzaju smażonych jajek. Korzenie dania sięgają starożytnego Rzymu, gdzie jadano potrawy jajeczne z serem i warzywami – jajka traktowano jako idealną „matrycę” na resztki, łącząc je z ziołami i warzywami. Ten schemat przetrwał przez wieki, a swoją współczesną formę frittata zawdzięcza przede wszystkim kuchni południa Włoch – Neapolu i Sycylii, gdzie biedniejsza kuchnia cucina povera wymagała, by nic się nie zmarnowało. Od początku była daniem robotniczym – tanim, pożywnym i łatwym do zabrania do pracy w kawałkach, podobnie jak hiszpańska Tortilla. W tutejszej Frittata di Pasta nośnikiem dających energię węglowodanów nie są jednak ziemniaki, ale resztki makaronu z obiadu podawanego poprzedniego. Łączy się go z jajkami, tartym serem, resztkami szynki lub boczku i smaży na grubej warstwie, aż utworzy się sprężysty, złoty „placek” – bardzo sycąca i tania potrawa dla całej rodziny
Z kolei podstawowa różnica pomiędzy francuską, a włoską wersją polega na tym, że Frittaty w przeciwieństwie do omletu nie smaży się na gładkie ciasto i nie zwija. Dodatki – szczególnie warzywa – miesza się z surową masą jajeczną, a nie wykłada na gotowy omlet. Jajka ubija się energicznie, napowietrzając masę, przez co Frittata jest bardziej puszysta i grubsza. Często smaży się ją z dwóch stron lub zapieka w piekarniku, aż wierzch się zetnie i lekko zarumieni. Stąd bardziej przypomina to, co w Polsce określane jest mianem Omletu Grzybka. Mimo to do połowy XX wieku poza Italią nazwy „omlet” i „frittata” bywały używane zamiennie – dopiero później wyraźniej podkreślono między nimi różnicę.
Ze względu na pochodzenie z tzw. kuchni domowej nie ma jednego klasycznego przepisu na Fritattę, a dodatkowo można natknąć się na jej regionalne warianty, wśród których jest m.in.:
- Frittata al Tartufi to umbryjska specjalność z dodatkiem trufli,
- Frittata Rognosa z Piemontu z podsmażonym salami, serem i ziołami,
- Grittata con gli Zoccoli z Toskanii z boczkiem pokrojonym w kostkę,
- Frittata di Cipolle czyli z cebulą, typowa „potrawa biedoty” jedzona przez robotników od początku XX wieku
- Frittata di Scammaro, neapolitańskie ubogie danie z resztek makaronu bez mięsa.
Choć Frittata ma chłopskie, „resztkowe” korzenie, stopniowo trafiła do miejskiej kuchni mieszczańskiej, a dziś przeżywa renesans jako symbol zero waste i kuchni sezonowej – łatwo ją skomponować z lokalnych warzyw, resztek pieczonych ziemniaków czy makaronu
Poniżej przepis podstawowy na Frittatę, który wg. uznania można wzbogacać i rozbudowywać
Składniki (2–3 porcje):
– 6 jajek
– 2–3 łyżki tartego sera (np. Parmigiano Reggiano)
– 2 łyżki mleka albo śmietanki
– 1–2 łyżki oliwy lub masła
– sól, świeżo mielony pieprz
– opcjonalnie ok. 150–200 g dodatków: cebula, cukinia, szpinak, papryka
Przygotowanie:
- Jajka wbić do miski, dodać sól, pieprz, mleko i starty ser, po czym dokładnie rozetrzeć widelcem lub trzepaczką – nie ubijać na pianę.
- Jeśli używa się dodatków warzywnych, podsmażyć je krótko na oliwie lub maśle, aż zmiękną i lekko się zrumienią.
- Rozgrzać patelnię z grubym dnem (najlepiej nadającą się do piekarnika), dodać tłuszcz i rozprowadzić go równomiernie.
- Wlać masę jajeczną z warzywami na średnio-mały ogień; delikatnie poruszyć patelnią, aby masa rozłożyła się równomiernie, i smażyć 5–8 minut, aż brzegi się zetną, a spód lekko zrumieni.
- Przełożyć patelnię do piekarnika nagrzanego do ok. 180–190°C na 5–8 minut, aż wierzch się zetnie i lekko zarumieni; alternatywnie przykryć patelnią i dosmażać na małym ogniu bez przewracania.
- Odstawić na 2–3 minuty, po czym wysunąć na deskę i pokroić w trójkąty.
